Verbinding is 'uit'.....transactiedenken is 'in'

In het zojuist verschenen boek 'Weten is meer dan meten' beschrijft de econoom Arnoud Boot, het fenomeen 'transactiedenken' als dominante factor die tot uiting komt in het opsplitsbaar maken van organisaties en het naar de oren laten hangen naar de financiële markten’. Organisaties worden opgesplitst waarbij de losse onderdelen alleen nog samenwerken op basis van een contract. Samenwerken wordt gereduceerd tot een transactie. ‘Wij leven in een transactiemaatschappij, waarin het begrip 'binding' en 'verbinding' van steeds minder waarde is’, zo betoogt Boot verder.
De waarde die met opsplitsing verloren gaat zou minder te meten zijn. Het sociotechnische denken laat echter zien, dat opsplitsing van organisaties leidt tot minder invloed op resultaten en daarmee tot minder effectieve sturing, lagere productiviteit, slechte onderlinge verhoudingen en gebrekkig innovatief vermogen. Door opsplitsing in losse delen worden de delen namelijk steeds afhankelijker van de betrouwbaarheid van andere partners waarmee contracten moeten worden afgesloten. En die partners hebben niet één op één dezelfde belangen. Tussen de losse onderdelen moet dus extra worden afgestemd om de doelen van beiden te blijven realiseren. Natuurlijke afstemming leidt met veel minder kosten tot een sneller resultaat: er wordt integraal afgestemd om de doelen van het geheel te bereiken. Bovendien geeft het medewerkers meer invloed (regelvermogen) om resultaten te beïnvloeden, zij voelen zich daardoor meer betrokken. Innovatief vermogen wordt vergroot door verbeterd procesinzicht (over grenzen heen) en daadwerkelijk contact met de klant.
We zagen de effecten van doorgeschoten opsplitsing weer eens geïllustreerd in het gedoe rond de NS. Door deze opsplitsing, zijn de kosten van onderlinge afstemming tussen de losse delen, onder meer: Pro Rail, NS Reizigers, Nedtrain en NS Stations enorm gestegen. Echter de effectiviteit en efficiency van de afstemming is verslechterd. En dat is, zij het met wat omwegen, uitstekend inzichtelijk en meetbaar te maken. Boot illustreert treffend de denkfout van velen: dat het opsplitsen van organisatieonderdelen alleen maar voordelen biedt.
Zouden we de waarde van onderlinge verbinding niet meer zien? Wordt ons transactiedenken ingegeven door verantwoordelijkheid te willen afschuiven? Het lijkt er meer en meer op.